Τι υποστηρίζει η αντιπολίτευση, τι απαντά η δημοτική αρχή και ποια στοιχεία χρειάζονται για να αποτυπωθεί η πραγματική οικονομική εικόνα του Δήμου
Η συζήτηση που έχει ανοίξει στον Δήμο Αγίας Παρασκευής, με αφορμή την 4η αναμόρφωση του προϋπολογισμού για το 2026, φέρνει στο προσκήνιο μια σειρά από οικονομικά μεγέθη που συχνά συγχέονται μεταξύ τους: το ταμειακό υπόλοιπο, το αποθεματικό, τις δεσμευμένες πιστώσεις και τις υποχρεώσεις του Δήμου.
Η διάκριση μεταξύ αυτών των εννοιών είναι απαραίτητη, προκειμένου να αξιολογηθεί με ακρίβεια η οικονομική κατάσταση ενός Δήμου και να απαντηθεί το βασικό ερώτημα: πόσα χρήματα διαθέτει πραγματικά και ποιο μέρος τους μπορεί να αξιοποιήσει για νέες ανάγκες;
Η αντιπαράθεση για την 4η αναμόρφωση
Ο Γιώργος Οικονόμου, επικεφαλής της παράταξης «Νέα Αρχή», έχει ασκήσει κριτική στην πορεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού, υποστηρίζοντας ότι το αποθεματικό και οι σχετικές πιστώσεις έχουν περιοριστεί σημαντικά. Παράλληλα, εκφράζει ανησυχίες για τη μεταφορά οικονομικών βαρών σε επόμενες χρήσεις και για το κατά πόσο θα είναι εφικτή η ισοσκέλιση του προϋπολογισμού του 2027.
Από την πλευρά της, η αντιδήμαρχος Οικονομικών Τάνια Νικολούλια επιχειρεί να αποσαφηνίσει τη διάκριση μεταξύ των οικονομικών μεγεθών που βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης. Όπως διευκρινίζει, τα περίπου 3,6 εκατ. ευρώ που αναφέρονται στην αντιπαράθεση αφορούν το ταμειακό υπόλοιπο της 31ης Δεκεμβρίου 2025, το οποίο ενσωματώθηκε στον προϋπολογισμό του 2026, και όχι το αποθεματικό του προϋπολογισμού. Πρόκειται, επομένως, για δύο διαφορετικά μεγέθη, τα οποία δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ως ταυτόσημα.
Η ίδια αναφέρεται και στο θεσμικό πλαίσιο που διέπει τη διαμόρφωση του αποθεματικού, υποστηρίζοντας ότι το ποσοστό 5% που προβλέπεται στο σχετικό πλαίσιο αποτελεί ανώτατο όριο και όχι υποχρεωτικό ελάχιστο. Παράλληλα, ζητά να προσδιοριστεί η νομική βάση της άποψης ότι το αποθεματικό θα πρέπει υποχρεωτικά να αντιστοιχεί σε δύο μισθοδοσίες.
Η αντιδήμαρχος επικαλείται, επίσης, τον αριθμό των αναμορφώσεων του προϋπολογισμού, σημειώνοντας ότι έως τον Οκτώβριο του 2026 έχουν πραγματοποιηθεί τέσσερις, έναντι 14 ή 16 που, όπως αναφέρει, είχαν γίνει σε προηγούμενα έτη. Κατά την άποψή της, ο αριθμός αυτός δεν αποτελεί ένδειξη προβληματικού σχεδιασμού, αλλά μπορεί να συνδέεται με καλύτερο προγραμματισμό.
Η παράταξη «Νίκη Πολιτών Αγίας Παρασκευής» θέτει από την πλευρά της ερωτήματα για τη συχνότητα των αναμορφώσεων αντιπαραβάλλοντας πως ουσιαστικά δεν είχαμε προϋπολογισμό μέχρι το Μάιο, τις δαπάνες, τις απευθείας αναθέσεις και τις υποχρεώσεις που μεταφέρονται σε επόμενες περιόδους. Ζητά, μεταξύ άλλων, να γίνει γνωστό το σημερινό ταμειακό υπόλοιπο και να διευκρινιστεί κατά πόσο επαρκεί για την κάλυψη των υποχρεώσεων και των αναγκών του Δήμου.
Στην ουσία, η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο το ύψος ενός κονδυλίου. Αφορά το κατά πόσο τα διαθέσιμα στοιχεία επιτρέπουν να σχηματιστεί μια ολοκληρωμένη εικόνα για τα οικονομικά του Δήμου.
Τι σημαίνει κάθε οικονομικός όρος;
1. Ταμειακό υπόλοιπο – Ταμειακά διαθέσιμα
Το ταμειακό υπόλοιπο είναι τα χρήματα που διαθέτει πραγματικά ο Δήμος σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, κυρίως σε τραπεζικούς λογαριασμούς και λοιπά ταμειακά μέσα.
Για παράδειγμα, εάν στις 31 Δεκεμβρίου ένας Δήμος διαθέτει 3,6 εκατ. ευρώ στις τράπεζες, αυτό είναι το ταμειακό υπόλοιπο της συγκεκριμένης ημερομηνίας.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι όλο το ποσό είναι ελεύθερο για οποιαδήποτε νέα δαπάνη. Μέρος του μπορεί να χρειάζεται για πληρωμές που εκκρεμούν, για ήδη προγραμματισμένες δαπάνες ή για χρήματα που προορίζονται για συγκεκριμένους σκοπούς.
Επίσης, το ταμειακό υπόλοιπο μιας προηγούμενης ημερομηνίας δεν ταυτίζεται με τα σημερινά διαθέσιμα. Για να διαπιστωθεί η σημερινή εικόνα, απαιτείται επικαιροποιημένη ενημέρωση.
2. Αποθεματικό προϋπολογισμού
Το αποθεματικό είναι μια πίστωση που εγγράφεται στον προϋπολογισμό και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ανάγκες που δεν έχουν προβλεφθεί επαρκώς ή για άλλες περιπτώσεις που επιτρέπονται από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι το αποθεματικό **δεν αποτελεί ξεχωριστό τραπεζικό λογαριασμό ούτε ένα πρόσθετο χρηματικό ποσό που βρίσκεται υποχρεωτικά στην άκρη**.
Εάν, για παράδειγμα, ένας Δήμος έχει ταμειακό υπόλοιπο 10 εκατ. ευρώ και αποθεματικό προϋπολογισμού 3 εκατ. ευρώ, δεν σημαίνει ότι διαθέτει συνολικά 13 εκατ. ευρώ. Τα δύο μεγέθη περιγράφουν διαφορετικά πράγματα: το ένα αφορά πραγματικά χρήματα και το άλλο πίστωση του προϋπολογισμού.
Αντίστοιχα, η μείωση του αποθεματικού δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μειώθηκαν κατά το ίδιο ποσό τα χρήματα στις τράπεζες. Μπορεί να έχει μεταβληθεί η κατανομή των πιστώσεων, χωρίς αυτό να συνεπάγεται αντίστοιχη άμεση ταμειακή εκροή.
3. Δεσμευμένες πιστώσεις και χρηματοδοτήσεις με συγκεκριμένο σκοπό
Στον προϋπολογισμό υπάρχουν πιστώσεις που προορίζονται για συγκεκριμένες δαπάνες. Μπορεί, για παράδειγμα, να αφορούν έργα, προμήθειες, συντηρήσεις ή υπηρεσίες.
Παράλληλα, ορισμένα χρηματικά ποσά μπορεί να συνδέονται με συγκεκριμένη χρηματοδότηση ή να υπόκεινται σε περιορισμούς ως προς τη χρήση τους.
Εδώ χρειάζεται προσοχή: μια πίστωση που έχει προβλεφθεί στον προϋπολογισμό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το αντίστοιχο ποσό έχει ήδη πληρωθεί ή ότι υπάρχει ισόποση οφειλή. Αντίστοιχα, μια δέσμευση πίστωσης δεν πρέπει να συγχέεται με μια ήδη καταβληθείσα δαπάνη.
Για να αξιολογηθεί τι περιθώρια υπάρχουν για νέες δαπάνες, πρέπει να εξεταστεί ποιες πιστώσεις έχουν ήδη δεσμευθεί, ποιες συμβάσεις βρίσκονται σε εξέλιξη και ποιες πληρωμές αναμένονται.
4. Υποχρεώσεις του Δήμου
Οι υποχρεώσεις είναι τα ποσά που ο Δήμος οφείλει να καταβάλει σε τρίτους, όπως προμηθευτές, εργολάβους και αναδόχους υπηρεσιών.
Δεν είναι όλες οι υποχρεώσεις ίδιες ως προς τον χρόνο πληρωμής τους. Άλλες μπορεί να είναι ήδη ληξιπρόθεσμες, ενώ άλλες να προβλέπεται να εξοφληθούν αργότερα, σύμφωνα με τις συμβάσεις και τις νόμιμες διαδικασίες.
Για αυτόν τον λόγο, η αναφορά σε ένα συνολικό ποσό υποχρεώσεων δεν αρκεί από μόνη της. Χρειάζεται να είναι γνωστό το ύψος τους, η σύνθεσή τους και το χρονοδιάγραμμα εξόφλησης.
5. Ελεύθερα ταμειακά διαθέσιμα
Ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει τα χρήματα που μπορούν πραγματικά να αξιοποιηθούν, αφού ληφθούν υπόψη οι υποχρεώσεις, οι δεσμεύσεις, οι περιορισμοί στη χρήση συγκεκριμένων ποσών και οι επερχόμενες ανάγκες.
Δεν προκύπτει, επομένως, απλώς αφαιρώντας τις γνωστές οφειλές από το τραπεζικό υπόλοιπο. Χρειάζεται να συνεκτιμηθούν και άλλοι παράγοντες, όπως συμβάσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη, προγραμματισμένες πληρωμές και έσοδα που αναμένονται.
Αυτό είναι ένα από τα ουσιαστικότερα στοιχεία που χρειάζεται να αποσαφηνιστούν, όταν γίνεται δημόσια συζήτηση για το κατά πόσο ένας Δήμος διαθέτει πραγματικό οικονομικό περιθώριο για νέες παρεμβάσεις.
6. Πλεόνασμα και έλλειμμα
Το πλεόνασμα και το έλλειμμα περιγράφουν το οικονομικό αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης περιόδου, με βάση τα έσοδα και τα έξοδα και τους αντίστοιχους λογιστικούς κανόνες.
Δεν ταυτίζονται με το ταμειακό υπόλοιπο. Ένας Δήμος μπορεί να έχει σημαντικό ποσό στην τράπεζα, αλλά να αντιμετωπίζει αυξημένες υποχρεώσεις ή να εμφανίζει αρνητικό αποτέλεσμα σε συγκεκριμένη περίοδο. Αντίστροφα, ένα θετικό οικονομικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι όλα τα χρήματα είναι άμεσα διαθέσιμα.
Επομένως, το ύψος των τραπεζικών διαθεσίμων, από μόνο του, δεν αποδεικνύει ούτε πλεόνασμα ούτε οικονομική δυσχέρεια.
Ένα απλό παράδειγμα: Τι θα σήμαιναν 10 εκατ. ευρώ στο ταμείο;
Ας υποθέσουμε ότι ένας Δήμος διαθέτει 10 εκατ. ευρώ σε τραπεζικούς λογαριασμούς, έχει υποχρεώσεις 3 εκατ. ευρώ και αποθεματικό προϋπολογισμού 3 εκατ. ευρώ.
Εάν αφαιρέσουμε τις υποχρεώσεις από το ταμειακό υπόλοιπο, προκύπτουν 7 εκατ. ευρώ, υπό την προϋπόθεση ότι δεν συνυπολογίζονται άλλες εισροές ή εκροές.
Δεν μπορούμε, όμως, να αφαιρέσουμε στη συνέχεια και τα 3 εκατ. ευρώ του αποθεματικού και να συμπεράνουμε ότι απομένουν 4 εκατ. ευρώ ελεύθερα. Το αποθεματικό είναι πίστωση του προϋπολογισμού και όχι αυτοτελής οφειλή που πρέπει να εξοφληθεί.
Ακόμη και τα 7 εκατ. ευρώ δεν μπορούν να χαρακτηριστούν αυτομάτως ελεύθερα ταμειακά διαθέσιμα. Για αυτό χρειάζεται να ελεγχθούν τυχόν άλλες δεσμεύσεις, περιορισμοί και προγραμματισμένες δαπάνες.
Το παράδειγμα δείχνει γιατί η χρήση ενός μόνο αριθμού, χωρίς τις απαραίτητες διευκρινίσεις, μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένα συμπεράσματα.
Τι χρειάζεται να γνωρίζουμε για την Αγία Παρασκευή;
Για να σχηματιστεί μια σαφής και τεκμηριωμένη εικόνα της οικονομικής κατάστασης του Δήμου, θα ήταν χρήσιμο να δημοσιοποιηθούν ή να διευκρινιστούν τα εξής:
- Το πιο πρόσφατο ταμειακό υπόλοιπο, με σαφή αναφορά στην ημερομηνία στην οποία αντιστοιχεί.
- Το ύψος των συνολικών υποχρεώσεων και ο διαχωρισμός τους σε ληξιπρόθεσμες και μη ληξιπρόθεσμες.
- Οι δεσμεύσεις από συμβάσεις, έργα και προμήθειες που συνεπάγονται μελλοντικές πληρωμές.
- Οι χρηματοδοτήσεις και τα διαθέσιμα ποσά που προορίζονται για συγκεκριμένους σκοπούς.
- Το ύψος του αποθεματικού μετά την τελευταία αναμόρφωση και οι μεταβολές που έχουν επέλθει στις σχετικές πιστώσεις.
- Η πορεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού, δηλαδή ποια έσοδα έχουν εισπραχθεί και ποιες δαπάνες έχουν πραγματοποιηθεί σε σχέση με τις προβλέψεις.
Τα στοιχεία αυτά θα επέτρεπαν να διαχωριστεί η συζήτηση για τις πιστώσεις του προϋπολογισμού από τη συζήτηση για την πραγματική ταμειακή δυνατότητα του Δήμου.
Οι αναμορφώσεις ενός προϋπολογισμού δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη οικονομικής δυσχέρειας, όπως και η ύπαρξη τραπεζικών διαθεσίμων δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη οικονομικής ευρωστίας.
Το ουσιαστικό ερώτημα για την Αγία Παρασκευή είναι εάν τα διαθέσιμα χρήματα επαρκούν για την κάλυψη των υποχρεώσεων και των δεσμεύσεων του Δήμου, ενώ παράλληλα διατηρείται το αναγκαίο περιθώριο για απρόβλεπτες ανάγκες και νέες παρεμβάσεις.
Για να απαντηθεί αυτό, απαιτείται πλήρης και επικαιροποιημένη εικόνα των ταμειακών διαθεσίμων, των υποχρεώσεων και της εκτέλεσης του προϋπολογισμού.
Όσον αφορά το τελευταίο, στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ είναι διαθέσιμη η έκθεση πορείας εκτέλεσης του προϋπολογισμού μέχρι και τον Αύγουστο. Σε αυτήν αποτυπώνεται η πορεία των εσόδων και των εξόδων. Καθώς υπάρχουν πλέον δεδομένα για τα δύο τρίτα του έτους, μπορεί κανείς να επιχειρήσει μια κάποια πρόβλεψη με το αναγκαίο εύρος διακύμανσης.
Βέβαια, η πορεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού δεν απαντά σε όλα τα ερωτήματα. Μπορεί, για παράδειγμα, να έχεις 4 εκατ. ευρώ διαθέσιμα, αλλά να υπάρχουν αντίστοιχες υποχρεώσεις που έχουν ενταλματοποιηθεί και πρέπει μέσα σε ένα Α χρονικό ορίζοντα να εξοφληθούν. Ή μπορεί να έχεις χαμηλό ταμειακό διαθέσιμο, αλλά να μην οφείλεις ούτε σεντ.
Σε κάθε περίπτωση, το ζήτημα είναι πολυσύνθετο. Απαιτεί πλήθος δεδομένων και στοιχείων, τα οποία μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και σε διαφορετικές αναγνώσεις. Θυμάμαι τον αείμνηστο φίλο μου και καθηγητή Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Θεόδωρο Κατσανέβα, που μου είχε πει: «Φέρε μου οικονομικές καταστάσεις να σου εμφανίσω όποια εικόνα θες».
Η πρακτική – πολιτική διάσταση
Υπάρχει, όμως, και μια ακόμη πτυχή, την οποία έχουμε δει στο παρελθόν στην Αγία Παρασκευή, με τα αποτελέσματά της. Η λογική, δηλαδή, του «δεν χαλώ σχεδόν τίποτε και βγαίνω μετά στον κόσμο ανεμίζοντας τα εκατομμύρια που μάζεψα στην άκρη».
Την ίδια ώρα, ωστόσο, η πόλη διαχρονικά στερείται επαρκών πεζοδρομίων και ασφαλών, βατών διαδρομών για τους πεζούς. Οι αθλητικές υποδομές δεν επαρκούν, δεν αξιοποιήθηκαν δημοτικά οικόπεδα με παρεμβάσεις προς όφελος των δημοτών, δεν δημιουργήθηκε δημοτική συγκοινωνία, ούτε δημοτικό κτηνιατρείο που θα μπορούσε να φέρει έσοδα στο Δήμο. Παράλληλα, οι σχολικές μονάδες, πολλές από τις οποίες μετρούν δεκαετίες ζωής, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικές ανάγκες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πλεόνασμα των ανταποδοτικών. Συγκεντρώνονταν εκατομμύρια στην άκρη, αλλά υπήρξε θητεία κατά την οποία, σύμφωνα με τη χαρακτηριστική φράση κάποιου, «δεν αγοράστηκε ούτε βίδα». Αντί τα χρήματα αυτά να αξιοποιηθούν για τη βελτίωση της καθημερινότητας στους τομείς που αφορούν, επιλέχθηκε η επικοινωνιακή προβολή μειώσεων στα δημοτικά τέλη, οι οποίες, ως οικονομικό όφελος για κάθε δημότη, ήταν σταγόνα στον ωκεανό.
Φυσικά, ένας Δήμος οφείλει να διαχειρίζεται υπεύθυνα τα οικονομικά του. Να μην απλώνει τα πόδια του πέρα από εκεί που μπορεί να αντέξει, να μην αναλαμβάνει υποχρεώσεις που δύσκολα θα μπορέσει να καλύψει, αλλά και να δίνει ουσιαστικές λύσεις στα προβλήματα της πόλης.
Με απλά ελληνικά, μια Δημοτική Αρχή καλείται να βρει τη χρυσή τομή ανάμεσα στη δημοσιονομική υπευθυνότητα και στην αξιοποίηση των πόρων για τη βελτίωση της ζωής των πολιτών.
Δεν αρκεί να διαχειρίζεσαι σωστά τα χρήματα· πρέπει και να τα αξιοποιείς προς όφελος της πόλης. Το αν αυτό συνέβη, το αποφασίζουν οι πολίτες όταν έρθει η ώρα.
